Argia

Badira urte batzuk (1966an) Noell eta laguntzaileek erakutsi zutela denbora luzez argitasunean egoteak fotohartzaileen endekapena eta apoptosia dakarrela RPko gaixoengan, eta ondorioz, itsutasuna. Ez dakigu fototoxikotasun honen mekanismoa zein den; Fain eta Lisman-ek (1993) hipotesi bat sortu zuten, dioena ROSetako proteinetako akats molekular askotarikoek (errodopsina, peroferina, GMPc-fosfodieresterasa) argiak sortzen dituenen "baliokide" diren seinale elektrikoak sor ditzaketela, eta era honetan has daitekeela ROSen endekatzea (1 irudia.).

Modu bat baino gehiagotan abiarazi lezake argiak endekapena:

  1. Alterazioak gerta litezke ROS eta COSak (RPan kaltetzen diren prozesuak) antolatu eta berriztatzeko ardura duen prozesu zirkadianoan.
  2. Alterazioak gerta litezke fotohartzaileen hazkuntza eta bereizketaren ardura duten substantzia neurotrofikoen atzeranzko seinalean.
  3. Oxidatze lipidikoa (bereziki DHA), eta ondorioz fotohartzaileen mintzak desorekatzea.
  4. Exozitotoxikotasuna, glutamatoa erretina neuralean pilatzearen ondorioz; konoak eta makula ere kaltetuko lituzke.
  5. Fotohartzaileen mitokondrietan eta nukleoetan kaltzioaren kontzentrazioa handitzearen ondorioz endonukleasak aktibatzen dira, ATP murrizten da eta apoptosia abiarazten da.
  6. Argitasunak AMPz kontzentrazioa handituko luke erretina distrofikoetan, eta ondorioz fotohartzaileen apoptosia eragin dezake hazkuntza faktoreen espresioaren erregulazioa oinarri duten elkarreragin konplexuen ondorioz (Wong, 1997).


1 irudia: Lisman eta Fain-en (1995) lanetik harturiko fototransdukzio eredua. Argiak fototransdukzio isuria aktibatzen du ROSetan, GMPc kanaleko proteina hersten du eta neurotransmisoreak (glutamatoa) askatzea galarazten du. Kanaleko proteinaren mutazio batek eragiten du argiaren efektu bera.


Kanaleko proteina funtzionala ez denean, errodopsina aktibatzen duen argiaren efektu bera eragiten du, eta fototransdukzioaren isuriak kanaleko proteina ixten du, eta ondorioz hiperpolarioa eta GMPc jaitsiera eragiten du. Esan daiteke ROSak etengabeko hiperpolarizazio egoeran daudela (egoera horretan Ca++ kontzentrazioa 104 aldiz txikiagoa da ROSen barruan fotohartzailearen zitoplasmak iluntasunean daukanarekin alderatuta), argiak joko balie bezala. Argiaren eraginak azalduko luke errodopsina ez erregeneratzea, RP motez eta haren mutazioez eginiko hainbat ikerlanek erakusten duten bezala. Hiperpolarizazioa eta errodopsinaren erregenerazioa GMPc-ren araberako prozesuak dira: errodopsinaren erregenerazioa errodopsina zinasaren bitartez gertatzen da, eta berau GMPc-ren bitartez aktibatu behar da bastoia atseden egoerara itzuli dadin. Hortaz, fotoindukzioak zenbat eta jaitsiera handiagoa eragin GMP eta zelularteko Ca++ mailan, hainbat txikiagoa izango da errodopsinaren erregenerazioa eta fotohartzaileen endekapena.

Gauzak honela, RP gaixoen bastoiak argi maila baxuz soilik estimulatzen dira, eta honetatik uler daiteke etengabeko hiperpolarizazioak bastoiaren atsedena galaraziko lukeela eta ondorioz endekatze mekanismoak eragingo lituzkeela. Argi seinale hau gaitzaren azken mailetan sortu liteke, etiologia ezberdineko RPetan ere.

Erretinako mutazioez aparte, DHAren eta taurinaren jaitsierak mintzean sorturiko alterazioek ROSetan sartzen den Ca++ kopurua aldaraziko lukete, eta ondorioz despolarizazioa osoa izatea galarazi. Zitoplasmak Ca++ kontzentrazio handia izango luke orduan, eta ROSetan jaitsi egingo litzateke ATP eskaera.

RPan oxigeno eskaera jaitsi egiten da, eta zitoplasmako Ca++ igoerarekin batera, horrek bidea erraztuko lieke mitokondrien tumefakzioari eta fotohartzaileen apoptosiari.

Fotohartzaileen diskoen ekoizpen anomaloan oinarrituriko hipotesi bat azaldu dugu. Diskoen akats estruktural hau periferina mutazioak dituzten RP gaixoengan aurkitzen da, eta RParen urrats aurreratu guztietan. ROSetako mintzetan DHA jaisteak ere anomalia estrukturalak sor litzake diskoetan eta ROSen suntsipena eragin. ROSetako diskoen alterazioa bateragarria da argiaren hipotesiarekin. RPan barne segmentuak eta sinapsiak irauten dute, eta bestalde bastoietako diskoen alterazioek etengabeko polarizazioa eragin lezakete, eta hiperpolarizazio horrek gutxiagotu egin lezake normalean iluntasunean askatzen diren neurotransmisoreen (glutamatoa) etengabeko isuria, eta zelula bipolarek argitzat har lezakete gabezia hori (Lisman eta Fain, 1995). Erretina neuralean glutamatoa handitzeaz gain, kanpo-erretinan gertatzen den oxigeno tentsio igoerak eragin handia eduki lezake kono eta bastoien endekapenean. Wong eta laguntzaileen (1994) iritziz, estres oxidatiboak bigarren endekapen bide bat sor lezake, edo beste zenbait mekanismok eragindako kalteen eragile izan.

Taurina presente dagoenean ez da gertatzen argiak eragindako lipoperoxidazioa, ez eta kimikoa ere (sulfato ferrosoak eragina). Argiak eragindako lipoperoxidazioan ur pilaketa gertatzen da, baina hau gutxitu egin zuen taurinak (Pasantes-Morales eta Cruz 1983, 1984, 1985a, 1985b). Haren prekursorea (L-azetil-zisteina) erradikal askeen inhibitzailea da, eta apoptosiaren inhibitzaile gisa proposatu da neuroendekapeneko gaitz motoreetarako (Ferrari eta lag., 1995). Neuropatia eta RP duten zenbait sindrometan (LMBB, Batten-en gaitza, Refsum-en gaitza, Hallervorden-Spatz gaitza) aldatuta ageri da taurinaren garraioa (azido fitanikoaren eraginez, Refsum-en gaitzean) edo haren sintesia, zisteina sulfato dekarboxilasan defizita egoteagatik (Wright eta lag., 1985; Dawson, 1982: Filla eta lag., 1979; Perry eta lag., 1985).

Mintzetako PLen PUFAk oxidatzen direnean aldatu egiten da disolbagarritasuna, eta gantz-azido oxidatua ura dagoen aldean kokatzen da. Han, antioxidatzaile hidrodisolbagarri bat (C bitamina) jartzen da abian, etazeregin horretan beste substantzia hidrodisolbagarri antioxidatzaile batzuek ere parte hartu ahalko lukete: E bitamina gutxitzen du eta bera oxidatzen da. Alfa-tokoferol molekula bat gai da milaka C bitamina molekula suntsitzeko lipar batean lipoperoxidazioa oso aktiboa denean. Bitamina C beharrak gora egiten du lipoperoxidazio aktibitatearen proportzio berean, beti ere E bitamina kantitatea egokia baldin bada mintzeko PLetan. Hau hala izateak indartu egiten du ustea, erretinako metabolito batzuk, hala nola N-acetilserotonina eta jan-ohitura egoki bat (taurina, zinc, E bitamina eta abar kantitate egokian dakartzana) oinarrizkoak izan daitezkeela erretina babesteko, kontuan hartuz halako substantziek sinergiaz jokatu behar dutela eta modu orekatuan gorputzeratu behar direla.

Lipoperoxidoak eritrozitotara aldatzen dituen entzima erreduzitzaile batek (glutation peroxidasa) aktibitatea handitzeak lipoperoxidazio aktibitatea handitzearen erakuslea da paziente hauengan. Gauza jakina da PUFAen ugaritze batek (aktibitate peroxidasaren substratua), GSH-Px beharra areagotzen duela zeluletako mintzetan eta lipoperoxidazioaren azken emaitza batean, MDA. Hala ere, ezin esan daiteke eritrozitoetan PUFAk ugaritzeak lipoperoxidazioa eragin dezakeenik, baizik eta PUFAtan aberats diren mintzek jasotzen dutela eragin handiena lipoperoxidazioa daramaten mekanismoetan asalduraren bat dagoenean. Erretinan PUFA ugari egoteak harrapakin erraz bihurtzen ditu zelula fotohartzaileen ehunak argiaren eta haren radikal askeen erasoarentzat; hortaz, prozesu antioxidatzaile eraginkor bat lagungarri izan daiteke, neurri batean argiaren eragin endekatzaileei aurre egiten.

Erretinako ondorioez aparte, tronboxanoen ugaritzea -DMArekin batera erruta prostanoidearen azken produktu gisa-, eta RPko gaixoen plaketetako mintzetan aurkitu ohi den gantz-azido saturatu maila handiak (Stanzial AM eta lag., 1991), gehi zirkulatzen duten lipidoen ugaritzea (Converse CA eta lag., 1983), gaitz kardiobaskularrak agertzea errazten duten arrisku faktoreak dira (Carvalho AC eta lag., 1974), eta ondorioz, larritasun tronbotikoak jasateko arriskua handitu lezakete RP gaixoengan.



 

© 2004 EPEGE - eskubide guztiak erreserbatuta